Wildervank: de naam die een ondernemer zelf aannam
Wildervank en de familie Wildervanck lijken naar elkaar genoemd. Archiefonderzoek maakt het verhaal interessanter: de gebiedsnaam kwam vermoedelijk eerst.
Liever luisteren?
Luister naar de vertelling, of lees hieronder verder.
Wildervank lijkt genoemd naar Adriaan Geerts Wildervanck, de bekende vervener. Archiefonderzoek wijst echter op de omgekeerde richting: de ondernemer nam de naam van het ontginningsgebied aan. De plaatsnaam was waarschijnlijk geen eerbetoon aan een familie, maar werd juist de basis voor een familienaam.
Historicus A. Pathuis vond vóór 1649 geen Wildervanck in de stukken. De ondernemer heet eerder Adriaan Geerts of Adriaan Geerts Paep. In akten uit 1649 verschijnt Wildervanck als naam voor de venen boven Muntendam. Adriaan voegde vervolgens een verwijzing naar dat gebied aan zijn eigen naam toe.
Het Margaretha Hardenberg Cultuurcentrum legt de naam uit met wildert en vanc. Wildert betekende ruig begroeide, onbebouwde grond; vanc kon het in bezit nemen van grond aanduiden. De voorgestelde betekenis is daarmee ongeveer het in bezit genomen woeste land. De uitleg past bij de ontginning, maar blijft een naamkundige reconstructie.
Dat is iets anders dan wild vangen tijdens de jacht. De woorden verwijzen volgens deze verklaring naar grondbezit en ontginning. Bij de nakomelingen bleef de familienaam Wildervanck met ck bestaan; de plaatsnaam werd Wildervank.
Die ondernemer kwam uit Groningen, waar hij onder meer als zaakwaarnemer en handelaar actief was. Na zakelijke tegenslag richtte hij zich op de vervening. In 1647 kreeg hij hier veen in erfpacht en liet hij de ontwikkeling van het gebied aanpakken. Zijn latere naam verbond hem dus met een nieuw project: een stuk grond dat door kanalen, werk en bewoning een andere toekomst kreeg.
De kanalen zijn nog steeds belangrijk om het dorp te begrijpen. Wildervank ontstond langs het Ooster- en Westerdiep. De waterwegen dienden voor het afvoeren van water en turf. Volgens de gemeente bleef juist hier het dubbele kanaalstelsel goed bewaard. Tussen de kanalen staat de bebouwing dichter op elkaar; aan de buitenkant is het karakter landelijker. De ontginning leverde niet alleen een naam op, maar ook een herkenbare vorm.
Een officieel zegel brengt de twee plaatsnamen uit deze vroege geschiedenis bij elkaar. In 1657 kregen Veendam en Wildervank toestemming voor een gezamenlijk kerspelzegel. Het randschrift noemde beide plaatsen. Veendam stond daarin voorop, hoewel die naam pas sinds 1655 in gebruik was en Wildervank al eerder werd genoemd. De twee namen waren toen dus geen losse aanduidingen van een verre streek meer: ze hoorden bij een gemeenschap die haar eigen akten wilde laten verzegelen.