Waarom Middelburg de middelste burg werd
De naam Middelburg bewaart de plek van een ronde versterking tussen twee andere Walcherse burgen.
Liever luisteren?
Luister naar de vertelling, of lees hieronder verder.
Middelburg klinkt als een stad die ergens keurig in het midden ligt. Toch is het tweede deel van de naam minstens zo belangrijk als het eerste. Achter de huidige Zeeuwse hoofdstad schuilt een burg: een grote, ronde versterking van aarde en hout. De gebruikelijke verklaring is letterlijk de middelste burg. Om dat midden te begrijpen, moet je niet heel Nederland bekijken, maar het vroegmiddeleeuwse Walcheren.
Op Walcheren lagen drie ringwalburgen. In het zuiden lag de versterking waaraan Souburg zijn naam ontleende. Bij de duinen lag Domburg. Daartussen bevond zich de burg waaruit Middelburg groeide. De naam legde dus een verhouding tussen plaatsen vast. Hij vertelde waar deze versterking lag ten opzichte van de andere. De Encyclopedie van Zeeland noemt dit de meest waarschijnlijke verklaring, na allerlei fantasierijker verklaringen uit het verleden.
Bij een burg hoef je hier niet meteen aan een stenen ridderkasteel met torens te denken. De Walcherse ringwalburgen waren omwalde terreinen met grachten. In Middelburg had de ronde versterking een doorsnede van ruim tweehonderd meter. Een arm van de Arnekreek beschermde de noordkant en diende ook als haven. Aan de andere kant werd een gracht gegraven. Het landschap leverde zo een deel van de verdediging.
De aanleg wordt doorgaans in verband gebracht met de Vikingdreiging van de negende eeuw. Dat betekent niet dat iedere populaire voorstelling van een Vikingaanval op Middelburg bewezen is. Erfgoedonderzoek laat vragen open: zijn de burgen tegelijk gebouwd, waarvoor werden ze precies gebruikt en is er vanuit de wallen daadwerkelijk gevochten? Hun aanwezigheid is veel beter te onderbouwen dan één spannend gevechtsverhaal.
De burg bleef bovendien niet alleen een toevluchtsoord. Binnen en rond de omwalling ontwikkelde zich bewoning. In de tiende eeuw ontstond er een grafelijk bestuurscentrum. Later kwam de abdij binnen het oude burgterrein te liggen. De beschermde plek werd daarmee ook een centrum van bestuur, geloof en stedelijk leven. De korte naam bleef bestaan terwijl de plaats veel meer werd dan haar eerste omwalling.
Wie nu door de binnenstad loopt, kan nog iets van die oorspronkelijke vorm herkennen. De ronding is terug te vinden in het stratenpatroon rond het oude hart. Namen als Burggang en Walplein houden de herinnering nog dichter bij de oppervlakte. Ze helpen bij het lezen van een stad waarvan de aarden wal zelf niet meer overeind staat. Middelburg betekent zo waarschijnlijk niet een onbepaald midden, maar een heel concrete positie in een verdwenen netwerk van versterkingen.