Hongerige Wolf: een raadsel tussen bouwkeet en herberg
Een herberg is de bekendste verklaring, maar een dagboek over polderwerkers brengt ook een bouwkeet in beeld. De opvallende naam duikt pas in de negentiende eeuw op.
Liever luisteren?
Luister naar de vertelling, of lees hieronder verder.
Hongerige Wolf lijkt een compleet verhaal in twee woorden. Er moet haast wel een uitgehongerd roofdier zijn geweest dat deze Groningse buurtschap haar naam bezorgde. Toch wijzen de plaatselijke geschiedbronnen vooral naar mensen die hier land maakten: dijkwerkers, aannemers en mogelijk een herbergier. Een gedocumenteerde ontmoeting met een wolf vormt de verklaring niet.
De gebruikelijke uitleg luidt dat de buurtschap naar een vroegere herberg is genoemd. Ook de erfgoedbeschrijving van Peter Karstkarel houdt het bij waarschijnlijk. Dat kleine voorbehoud doet ertoe: daarmee is nog geen stichtingsakte van die herberg gevonden, en evenmin vastgelegd waarom juist de uitbater voor een hongerige wolf zou hebben gekozen.
Een plaatselijk overzicht van de Oldambtster dorpen haalt een concreter spoor aan. Aannemer Alle Jans van der Sluis noteerde op 10 april 1862 een opdracht om bij de Beerstermude een keet voor polderjongens te bouwen. Die plek lag bij het buitendijkse verlengde van het Beersterdiep, waar later Hongerige Wolf op de kaart verschijnt.
De arbeiders werkten aan de Reiderwolderpolder. Hun keet kon als schaftplek en kantine dienen; de dorpsgeschiedenis noemt daarom de mogelijkheid dat juist zo’n onderkomen achter de latere herbergverklaring schuilgaat. Het dagboek bewijst het bestaan van de keet. Het bewijst op zichzelf nog niet dat die op de bouwdag al Hongerige Wolf heette.
Dezelfde lokale beschrijving wijst de naam aan op een topografische kaart van 1870 en in de Winschoter Courant van 3 februari 1877. Daardoor krijgt het raadsel tenminste een tijdvak. De bekende negentiende-eeuwse benaming hoeft niet even oud te zijn als de dijk waarop de huizen staan. Landschap, bewoning en plaatsnaam hebben hier verschillende leeftijden.
Die dijkgeschiedenis begint veel eerder. In 1657 werd de Schanskerdijk gelegd, langs een route van Nieuweschans naar Finsterwolde. Daarmee werd een deel van de Dollard weer landbouwgrond. Nieuwe inpolderingen schoven de zee vervolgens verder terug. Hongerige Wolf ligt daardoor bij voormalige zeeweringen die tegenwoordig midden in het land lijken te liggen.
Hoe riskant die landwinning kon zijn, blijkt uit archiefonderzoek van historicus Eppo van Koldam. Bij de aanleg van de Finsterwolderpolder in 1819 trad onder anderen een herbergier uit Haren als aannemer op. Hij werkte samen met landbouwers en andere geldschieters. Achter de schop in de klei zat een onderneming met aandeelhouders, borgen en voorschotten.
Voor die compagnieschap liep het werk financieel slecht af: de uitgaven overtroffen de ontvangsten ruimschoots. Deze geschiedenis verklaart de naam Hongerige Wolf niet; het onderzoek gebruikt de huidige plaatsnaam om de locatie aan te duiden. Wel laat het zien in welke wereld de latere arbeidersbuurtschap groeide: landwinning bood werk, maar kon ondernemers ook grote verliezen bezorgen.
Intussen heeft Hongerige Wolf de naam zelf tot podium gemaakt. Tijdens het gelijknamige festival worden muziek, theater, dans en andere kunsten in en om het dorp gepresenteerd, ook in tuinen en het open landschap. De wolf leeft daarmee aantoonbaar voort als dorpsnaam en festivalnaam. Of hij ooit eerst boven een herbergdeur of aan een schaftkeet hing, blijft het aantrekkelijke open einde.