Almere: een nieuwe stad vond haar naam op een oude kaart
Rond Kerstmis 1970 hielp een historisch kaartje een naamgever op een idee. De jonge stad kreeg een naam die al vele eeuwen bij het water hoorde.
Liever luisteren?
Luister naar de vertelling, of lees hieronder verder.
Almere had ook Zuidweststad kunnen blijven heten. Die technische werknaam stond op de plannen voor de nieuwe stad in Zuidelijk Flevoland. Er circuleerden alternatieven, maar de naam die uiteindelijk bleef kwam uit een veel oudere wereld. Het huidige Almere werd genoemd naar een middeleeuws meer, een voorloper van de latere Zuiderzee.
Volgens onderzoek van Stadsarchief Almere speelde de kerstvakantie van 1970 daarbij een bijzondere rol. Will Otto, directeur van de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders, kreeg een relatiegeschenk van Shell. In het boekje stond een kaart van het middeleeuwse Nederland met het water Almere. Die oude naam bracht hem op het idee voor de stad die nog gebouwd moest worden.
Otto legde het voorstel aan collega's voor. Tijdens de nieuwjaarsreceptie van 2 januari 1971 werd de naam met de minister afgestemd. Een belangrijk rapport over de ontwikkeling van de nieuwe stad kreeg vervolgens Almere in de titel. Zo werd een naam uit de historische geografie onderdeel van de plannen voor een toekomstig woongebied.
Dat de naam niet achteraf bij dit verhaal is bedacht, is na te gaan. Het Stadsarchief beschrijft hoe het bewuste boekje is teruggevonden en in de collectie is opgenomen. Daarnaast bestaan herinneringen van betrokken ontwerpers en bestuurders. Een publicatie over veertig jaar Almeerse naamgeving laat zien hoe nadrukkelijk men zocht naar iets beters dan een aanduiding van een windrichting.
De oude waternaam zelf is minder gemakkelijk volledig te vertalen. Het deel mere betekent meer of waterplas. Voor al worden verschillende verklaringen genoemd, waaronder groot en een verband met aal, de vis. De vernoeming is zekerder dan die diepere woordverklaring. Daarom is groot meer een bekende uitleg, maar geen onomstreden eindantwoord.
In de moderne stad vallen daardoor twee leeftijden samen. De naam verwijst naar water uit de middeleeuwse geschiedenis, terwijl de woonstad pas in de twintigste eeuw werd opgebouwd. Dat betekent niet dat hier onafgebroken een stad Almere lag. De naam heeft een reis gemaakt van een meer naar een nieuw ontworpen nederzetting.
De bodem vertelt ondertussen een nog langer verhaal. In het gebied zijn sporen van prehistorische bewoning gevonden en uit de periode van de Zuiderzee kwamen scheepswrakken tevoorschijn. Na de drooglegging ontstond ruimte voor de geplande stad. De eerste ontwikkeling concentreerde zich in Almere Haven, waarna andere kernen volgden.
Een alledaagse plaatsnaam verbindt hier dus een oude kaart, een naamgevingsbesluit en een compleet nieuw stadslandschap. De jonge huizen zeggen weinig over de ouderdom van het woord op het plaatsnaambord. Wie Almere binnenrijdt, leest een meernaam die een nieuwe bestemming kreeg toen het water plaatsmaakte voor land.