Aardenburg: hoe Rodenburg een heel andere naam leek te krijgen

Aardenburg klinkt als een burcht van aarde. Toch begint de gedocumenteerde naamgeschiedenis bij Rodenburg en Rodanburg. Wie de huidige letters meteen vertaalt, mist een verandering in de uitspraak. De naam werd in de loop van de middeleeuwen steeds minder herkenbaar als de oudere benaming van dezelfde plaats.

Een naamkundige studie volgt die verandering: Rodenburgh in 966, Rodanburg in 1069, Redenborg in 1173 en Eerdenburg in 1177. In 1251 verschijnt Ardenborch. Klanken versprongen. Een andere spelling hoefde dus geen nieuwe stichting of officiële naamswisseling te betekenen.

Burg betekent een versterkte plek. Volgens naamkundige Maurits Gysseling stond die aan een waterloop Rudanna of Ridanna. Andere onderzoekers hadden bezwaren tegen deze herleiding. De oude vormen wijzen zo voorbij het moderne woord aarde, maar het begin van de naam blijft omstreden.

Dat er een Romeinse versterking lag, is geen verzinsel dat alleen op de naam steunt. Archeoloog Arco Willeboordse beschrijft opgegraven delen van muren, een poortgebouw, torens, een spitsgracht en het centrale hoofdgebouw. Op basis daarvan is een grondplan van ongeveer 240 bij 150 meter gereconstrueerd. Het fort was opgebouwd met Doornikse steen. Burg heeft hier dus een veel steviger historische achtergrond dan een toevallig gelijkklinkend woord.

De ligging hielp verklaren waarom juist hier zo'n complex verscheen. Aardenburg lag iets hoger dan de omgeving en dicht bij de kust. Een riviertje bood een mogelijkheid om levensmiddelen, bouwmateriaal en andere goederen aan te voeren. In de archeologische beschrijving wordt de waternaam Rudanna voorzichtig als vermoedelijk aangeduid. De functie van het water is zo beter te reconstrueren dan het exacte bordje dat er ooit bij zou hebben gestaan.

Over het karakter van de Romeinse plaats bestaat eveneens debat. De combinatie van gebouwen en vondsten past niet in ieder opzicht bij een eenvoudig verhaal van uitsluitend soldaten. Archeologisch onderzoek heeft ook vragen opgeroepen over burgerlijke functies en veranderingen in de bezetting. Daarmee krijgt het naamdeel burg meer diepte: een versterking kon een omgeving van handel en bewoning aantrekken en door de tijd anders worden gebruikt.

Een belangrijke grens blijft dat de Romeinse naam niet op een teruggevonden plaatsnaambord staat. De aanduiding Rodana voor de Romeinse nederzetting is een reconstructie. De erfgoedpublicatie Romeinse Kust waarschuwt dat zo'n naam zonder een inscriptie speculatief blijft. De middeleeuwse vormen zijn werkelijk overgeleverd; hoe de Romeinse bewoners hun woonplaats uitspraken, kunnen we daar niet rechtstreeks uit aflezen.

In het Cultuurforum Aardenburg brengen de vondsten de bewoners ondertussen wel dichtbij. Munten, sieraden, potten, godenbeeldjes en onderdelen van paardentuig laten hun dagelijkse wereld zien. De verzameling bevat ongeveer vijfhonderd munten, vooral uit de tweede en derde eeuw. Daarnaast zijn er toiletartikelen en voorwerpen die bij het eten en koken hoorden. De onzekerheid over de eerste naam staat zo naast een grote hoeveelheid tastbare sporen van de mensen die hier woonden.